O Maruszynie

O historii Maruszyny jest mało informacji w materiałach źródłowych. W Archiwum Państwowym w Zakopanem jest dokument z dnia 7 września 1616 roku potwierdzający własność polany Zakopane dla rodziny Pawła Rubzdela, syna Jana z Maruszyny. Możliwe, że Jan Rubzdel z Maruszyny to pierwszy zakopiański Gąsienica. „Pierwszym w Zakopanem osadnikiem-pionierem miał być nieznanego imienia Gąsienica, którego synowie, Jędrzej i Paweł, wybudowali młyn u zbiegu potoku Białego i Cichej Wody, Gąsienicowie musieli mieć już wtedy dość licznych sąsiadów, dla kogo bowiem mełliby mąkę w swym młynie. Ci pierwsi mieszkańcy Zakopanego - jak wykazała analiza dostępnych dokumentów - wywodzili się z wiosek położonych dalej na północ. Oto w 1630 r. cyrkiel (...) polany Żywczyńskiej, leżącej we wsi Zakopane otrzymał Jędrzej Jarząbek z Bańskiej, a nieco wcześniej, jeszcze przed r. 1615 Paweł Rubzdel z Maruszyny nabył polanę, którą zowią Zakopane. W wykazach lustracyjnych z r. 1624 Zakopane wymienione jest pod nazwą Nowa Osada, natomiast w takichże dokumentach ówczesny starosta nowotarski zatajając istnienie wsi chciał uniknąć płacenia dodatkowych podatków. Jedną z najstarszych części Zakopanego jest właśnie okolica zwana Nawsiem, gdzie stał młyn Gąsieniców.³

Po pierwszym rozbiorze Polski obszar Maruszyny został włączony do zaboru austriackiego. Tereny Maruszyny były wówczas dobrami królewskimi, toteż zostały wystawione na sprzedaż, a zakupił je magnat węgierski Homulacz, któremu od momentu zakupu płacono podatki i wszelkie inne powinności. W 1848 roku nadano chłopom ziemię na własność i zniesiono pańszczyznę oraz inne powinności oddawane na rzecz dworu, a wprowadzono podatek gruntowy. Dodatkowo oddawano zboże na utrzymanie duchowieństwa. Maruszyna przez długie lata była gminą, a władzę we wsi pełniła Rada Gminna, czyli przysięgli, wybierani co 4 lata. Na czele władzy wykonawczej stał wójt.Na podstawie protokołów zbieranych i przechowywanych prywatnie są nazwiska osób pełniących funkcję wójta w Maruszynie: Jan Gubala, Zubek, Borowicz, Stanisław Bukowski, Skibiński, Strama, Gawron,Kusper, Stanisław Bartoszek i Piotr Staszel.

Pod koniec XIX wieku znacznie wzrosła liczba mieszkańców, z braku terenów do osiedlania się następowało dzielenie gospodarstw, a to pogarszało warunki życia. Trudna sytuacja materialna wywołała pierwszą falę emigracji na Węgry, gdzie podejmowano się pracy na budowach. Wiele osób wyjeżdżało do zaboru pruskiego z zamiarem emigracji do Ameryki, gdyż Austria nie dawała zezwoleń na wyjazd. Na przełomie XIX i XX wieku wyjechało około 170 osób do Ameryki „za chlebem”, a także uciekając przed poborem do wojska, w którym służba trwała 6, a później 3 lata. Emigrację przerwała I wojna światowa, która spowodowała masowy pobór do wojska we wszystkich zaborach. Wielu z tej wojny nie powróciło, a wielu było inwalidami do końca życia. Po zakończeniu wojny na wsiach pozostał stary układ władzy: wójt i rada gminna. W czasie kryzysu gospodarczego sytuacja na wsi była bardzo trudna, małe gospodarstwa i brak możliwości zarobkowania nie pozwalały na utrzymanie rodziny. Kilka rodzin z Maruszyny wyjechało na tereny województwa lwowskiego w poszukiwaniu lepszej ziemi do uprawy. Nastąpiły również wyjazdy do Francji, Kanady, a także do Stanów Zjednoczonych.

« Wróć | Czytaj dalej »

³http://www.zakopane.pl/