O Maruszynie

Maruszyna to wieś położona w południowej części Polski, na zachód od drogi Nowy Targ – Zakopane. Jest największą wioską na terenie Gminy Szaflary. Leży w Kotlinie Podhalańskiej na południowy zachód od Nowego Targu. Zabudowa jest wsią wierchową, toteż jest bardzo atrakcyjnym miejscem widokowym. Graniczy od wschodu z Szaflarami, od północnego wschodu z Zaskalem, od północy z Rogoźnikiem i Starem Bystrem, od zachodu z Czerwiennem, a od południa ze Skrzypnem, Bańską Niżną i Bańską Wyżną. Wieś leży na Podtatrzu i ma dwa duże wzniesienia, liczące ok. 775 metrów nad poziomem morza, a są to: Góra Żor i Góra u Stopków. Obszar Maruszyny ma 1538 ha powierzchni, co daje jej pierwsze miejsce w pod względem wielkości w Gminie Szaflary. Tylko ok.12% powierzchni stanowią lasy Wieś dzieli się na przysiółki, które przybrały nazwy przeważnie od pierwszych osadników. By nie burzyć wcześniej ustalonego porządku podczas podejmowania uchwały przez Radę Gminy w Szaflarach w sprawie nadania nazw ulic i osiedli po konsultacji z mieszkańcami Maruszyny pozostawiono nazwy przysiółków jako nazwy osiedli. Na podstawie Uchwały Nr XXXI/175/2005 Rady Gminy Szaflary z dnia 6 czerwca 2005 roku w sprawie nadania nazw ulicom i osiedlom we wsi Maruszyna wprowadzone zostały następujące ulice i osiedla: os. Byliny, os. Janiki, os. Stanki, os. Bukowa, os. Bałtyzory, ul. Jana Pawła II, ul. Św. Jana Kantego, ul. Za Żor, ul. Ludźmierska, ul. Pod Górą, ul. Gancarze, ul. Św. Stanisława Kostki, ul. Stopki, ul. Kosy, ul. Wspólna, os. Cisonie. Maruszyna ma dwie drogi główne, jedna prowadzi do Ludźmierza, czyli do drogi głównej Nowy Targ - Chyżne, druga do „zakopianki”, łączącej Kraków z Zakopanem. Te drogi przecinają się w Maruszynie koło Kościoła, gdzie wykształciło się naturalne centrum wsi.

Częściowo na obszarze Maruszyny występuje rezerwat i pomnik przyrody. Jest on częścią składową pienińskiego pasa skałkowego. Pieniński pas skałkowy zaczyna się w okolicy wsi Stare Bystre, biegnie wzdłuż granicy Maruszyny z Rogoźnikiem, gdzie wynurza się jako wielka ciekawostka - Rezerwat Skałka Rogoźnicka, zwany Rezerwatem Rogoża. Skałka Rogoźnicka to miejsce o największym w Polsce nagromadzeniu skamieniałych okazów górno jurajskiej fauny. „Wapienne kamieniołomy wapna krynoidowego, z którego w Rogoźniku wsi wypalano wapień, zamknięto w latach pięćdziesiątych , obejmując teren ochroną rezerwatową. Kamieniołomy składają się z dwóch części - zachodniej i wschodniej, pomiędzy którymi leży objęty ochroną rezerwatową szczyt skałki. Rozpadliny we wschodniej części skałki powstały w wyniku ruchów zboczowych. Charakterystyczne pokłady czerwonej skały w ścianach obu odkrywek to tzw. muszlowiec z Rogoży i Rogoźnika, znany od ubiegłego wieku w literaturze geologicznej. W skale liczne odcisku skorupy małży, amonitów, ramienionogów, które zlepiły się ze skałą na dnie zalewającego te tereny kiedyś morza”¹. Skałka Rogoźnicka jest uznana za rezerwat przyrody nieożywionej. Rezerwat od 1990 r. wpisany jest na listę Światowego Dziedzictwa Geologicznego.

Według przekazów ustnych początek Maruszynie dała ludność uciekająca przed uciskiem pańszczyźnianym w XV wieku. Pierwszym osadnikiem był Marusarz, który przybył tu ze swoją rodziną. Wykarczował on las i wybudował zagrodę, a nigdzie nie opublikowane przekazy przodków mówią, że od jego nazwiska wieś nazwano Maruszyną. Natomiast według kroniki parafialnej, znajdującej się w Maruszynie, jednym z pierwszych jej osadników był Gubała. Jak wynika z dokumentów, w roku 1653 wójtem tejże wsi był Jan Gubała. Wójt i pisarz gminny Piotr Staszel w dziejach wsi Maruszyna stwierdza, że „nazwa Maruszyna może pochodzić z nazewnictwa wołoskiego, gdyż wiele nazw i obyczajów zostało przywiezionych przez grupy pasterskie, wędrujące ze stadami bydła i owiec z granicy rumuńskiej”. Pierwsza wiadomość o Maruszynie pochodzi z dokumentu lustracji Starostwa Nowotarskiego z roku 1564, w którym napisano: “Pod górą Marusina osiadło trzech kmieci i dwóch wyrobników “Nowa Willa Marusina”. Kmieć, był to osadnik, który otrzymał od starosty pozwolenie na wykarczowanie obszaru leśnego zwanego “łan kmiecy”. Obszar tego łanu wynosił około 200 morgów ziemi. Fakt ten jest dowodem na to, że wioska została założona na prawie wołoskim, które pozwalało na karczowanie lasu i budowanie osad. Głównym zajęciem osadników Maruszyny, obok rolnictwa, było pasterstwo. Stąd spotykamy w Maruszynie “Wajdę”, czyli bacę trudniącego się zawodowo wypasem owiec. Strojem pasterskim były “baje”, inaczej “guńki”. Było to okrycie podobne do dzisiejszej cuchy, wykonane z owczej wełny. Ludność pasterska Maruszyny w poszukiwaniu polan przesuwała się stopniowo dalej na południe, poprzez pasmo, które z czasem nazwano Gubałowskim, od nazwy Gubały, mieszkańca Maruszyny. „W ramach osadnictwa nadawane były serwituty leśne, uprawniające do poboru drzewa budowlanego i opałowego na terenach wyżej położonych. Maruszyna otrzymała 26 hektarów lasu w Tarasówce – Gmina Bukowina oraz 14 hektarów w Ciepłówce – Gmina Kościelisko”².

Czytaj dalej »

¹www.nowotarski.pl
²J.Skibiński, Pamiętnik 15 –lecia Koła nr 35 Maruszyna, „Historia Maruszyny”, Chicago 1992.